Kontrakty terminowe

0

Kontrakty terminowe stanowią istotny element rynku finansowego. Inwestowanie w te walory jest obarczone wysokim ryzykiem inwestycyjnym.

dollar-exchange-rate-544949_1280

Kontrakt terminowy jest finansowym instrumentem pochodnym, którego kurs zależy od aktywa bazowego, na jakie został on wystawiony. Pod względem prawnym jest to umowa zawarta pomiędzy dwiema stronami – kupującym i sprzedającym, dotycząca kupna lub sprzedaży określonych aktywów w określonym terminie w przyszłości, po ustalonej cenie. Obie strony zawierające kontrakt wchodzą w określone prawa i obowiązki:

  • kupujący kontrakt – ma obowiązek kupić od drugiej strony aktywa określone w specyfikacji kontraktu,
  • sprzedający kontrakt – jest zobowiązany sprzedać drugiej stronie aktywa określone w specyfikacji kontraktu.

W zdecydowanej większości kontraktów terminowych nie dochodzi do fizycznej dostawy aktywów, lecz następuje rozliczenie finansowe w oparciu o różnicę wartości kontraktu.

Pozycja w kontrakcie terminowym może być utrzymywana do dnia wygaśnięcia kontraktu, w którym następuje zamknięcie otwartych pozycji i ostateczne rozliczenie zysków i strat stron lub zamknięta wcześniej przez zawarcie transakcji przeciwnej. Pozycję długą zamyka się poprzez sprzedaż takiego samego kontraktu, pozycję krótką – poprzez jego kupno. W praktyce terminy wygasania kontraktów są ustalane na okres od jednego miesiąca do dwóch lat.

Mysaver - magazyn o twoich pieniądzach

Przez otwarcie pozycji rozumie się kupno lub sprzedaż kontraktu terminowego. Kupno kontraktu jest to zajęcie pozycji długiej. Oznacza to, że inwestor spodziewa się wzrostu ceny aktywa bazowego. Jeżeli jego oczekiwania się spełnią nastąpi wzrost wartości kontraktu, co bezpośrednio przełoży się na zyski z zajętej pozycji. W przeciwnym wypadku poniesie stratę.

Sprzedaż kontraktu terminowego jest to zajęcie pozycji krótkiej. Oznacza to, że inwestor spodziewa się spadku ceny aktywa bazowego. Jeżeli jego oczekiwania się spełnią nastąpi wzrost wartości kontraktu, co bezpośrednio przełoży się na zyski z zajętej pozycji. W przeciwnym wypadku poniesie stratę.

Kontrakty terminowe są notowane na wielu giełdach na świecie, lecz największe znaczenie ma amerykański rynek COMEX należący do Grupy Chicago Mercantile Exchange.

Standaryzacja kontraktów terminowych

Dzięki standaryzacji kontraktów ułatwiono zawieranie transakcji na dużą skalę, bez konieczności fizycznej obecności stron a także z wykorzystaniem elektronicznych systemów informatycznych giełd i brokerów. Standaryzacja pozwala na otrzymanie towaru o uzgodnionych parametrach (w przypadku transakcji dostawczych). Ułatwia to też ewidencję i rozliczanie transakcji. Podstawowe parametry kontraktu są ustalane indywidualnie przez każdą giełdę w specyfikacji i są obowiązujące dla wszystkich jej uczestników. Standaryzacja obejmuje m.in:

  • aktywo bazowe,
  • wielkość kontraktu,
  • termin wygasania kontraktu,
  • minimalna zmiana notowań,
  • sposób wyznaczenia ceny rozliczeniowej,
  • warunki dostawy, jeżeli jest przewidziana,
  • sposób rozliczenia.

Aktywem bazowym może być dowolny towar, papier wartościowy, waluta, miara ekonomiczna (metale przemysłowe, złoto, pallad, ropa naftowa, płody rolne, akcje, obligacje, euro, LIBOR, indeks giełdowy itd.).

Wielkość kontraktu jest to niepodzielna ilość aktywa bazowego, która może być przedmiotem kontraktu, np. 100 uncji złota, 5 000 uncji srebra, 100 000 USD, 1 000 bonów skarbowych, 1,5 mln PLN dla WIBOR, 100 ton miedzi, 10 000 buszli soi. Wartość kontraktu stanowi wartość aktywów, na które opiewa kontrakt określona w oparciu o kurs kontraktu. Na przykład, wartość kontraktu na 100 uncji złota przy kursie 1 200 USD/uncję wynosi 120 000 USD.

Termin wygasania kontraktu jest to ustalony dzień miesiąca (np. trzecia środa lub piątek), w którym odbywa się ostatnie notowanie serii kontraktów oraz ostateczne rozliczenie. W okresie ważności kontraktu jego cena jest ustalana codziennie w wyniku działania sił podaży i popytu. Jest ona wyższa lub niższa od ceny aktywa bazowego a różnica nazywa się bazą.

Minimalna zmiana ceny jest to najmniejsza dopuszczalna wielkość zmiany notowania kontraktu. W przypadku kontraktów na złoto (100 uncji) notowanych na COMEX wynosi 0,10 USD/uncję.

Dzienna cena rozliczeniowa stanowi podstawę codziennego obliczania zysków i strat inwestorów. Cena rozliczeniowa najczęściej jest określana w oparciu o kursy ostatnich transakcji z danej sesji. W terminie wygasania kontraktu ustalana jest ostateczna cena rozliczeniowa, jako notowanie aktywa bazowego o określonej godzinie.

Depozyt zabezpieczający 

Zawierając transakcję terminową obie strony wpłacają na swoje konta w izbie rozrachunkowej początkowy depozyt zabezpieczający. Stanowi on ułamek wartości kontraktu i jest określany z uwzględnieniem ryzyka wynikającego z dziennych zmian cen, wielkości kontraktu i bieżącej sytuacji na rynku. Na przykład dla kontraktów na złoto opiewających na 100 uncji notowanych na COMEX stanowi on obecnie 5 600 USD.

Codziennie izba rozrachunkowa dokonuje wyceny otwartych pozycji w oparciu o cenę zamknięcia notowanych kontraktów. Jeśli ceny rynkowe zmieniły się na niekorzyść jednego uczestnika rynku, odpowiednia kwota zostanie pobrana z jego depozytu i przekazana na konto uczestnika posiadającego pozycję przeciwstawną. Taka operacja jest określana jest mianem wyrównania do rynku (ang. markt to market). Gdy saldo depozytu na rachunku depozytowym spadnie poniżej minimalnej wartości określonej przez izbę rozliczeniową wówczas inwestor zostanie wezwany do niezwłocznego uzupełnienia depozytu do poziomu początkowego.

Strategie na kontraktach terminowych

Spekulacja

Kontrakty terminowe są wykorzystywane do zawierania transakcji spekulacyjnych. Inwestor spodziewający się wzrostu ceny danego aktywa zajmie długą pozycję w kontrakcie terminowym na to aktywo. Jeżeli jego prognozy sprawdzą się osiągnie zysk stanowiący różnicę wartości kontraktu między dniem zamknięcia pozycji a dniem jej otwarcia. Jeżeli jednak cena aktywa bazowego spadnie – poniesie stratę. Z kolei inwestor przewidujący spadek ceny danego aktywa zajmie krótką pozycję wówczas osiągnie zysk stanowiący różnicę wartości kontraktu miedzy dniem otwarcia pozycji a dniem jej zamknięcia.

Przykład: we wrześniu inwestor A, spodziewający się wzrostu ceny złota, kupił na giełdzie COMEX jeden kontrakt terminowy opiewający na 100 uncji złota po kursie 1 200 USD/uncję z terminem wygasania w grudniu. Jednocześnie wniósł depozyt zabezpieczający w kwocie 6 000 USD, co oznacza, że dźwignia finansowa wynosi 20. Przewidywania inwestora spełniły się i po miesiącu kurs kontraktu wzrósł o 20 USD, tj. o 1,67%. Inwestor postanowił zamknąć pozycję. Wynik finansowy z inwestycji stanowi różnicę wartości kontraktu:

  • z dnia sprzedaży, tj. 100 uncji x 1 220 USD/uncję = 122 000 USD

oraz

  • z dnia zakupu, tj. 100 uncji x 1 200 USD/uncję = 120 000 USD

Wynik finansowy (zysk) wynosi 2 000 USD

Biorąc pod zainwestowany kapitał (depozyt) w kwocie 6 000 USD stopa zwrotu z inwestycji wyniosła:

2 000/6 000 = 33% i była 20 razy wyższa niż stopa wzrostu ceny złota. Odpowiada to wielkości dźwigni finansowej.
Druga strona transakcji – inwestor B przewidywał we wrześniu spadek cen złota więc zajął pozycję krótką, czyli sprzedał kontrakt, bo było błędem. Poniósł więc stratę, która nominalnie jest równa zyskowi osiągniętemu przez inwestora A.

Jak widać transakcje na kontraktach terminowych mogą być wysoce zyskowne. Angażując stosunkowo niewielki kapitał kupuje się lub sprzedaje na określony termin aktywa o wielokrotnie wyższej wartości. Jest też druga strona medalu – jeżeli cena aktywa bazowego pójdzie w odwrotnym kierunku niż przewidywany, wówczas inwestor poniesie odpowiednio dużą stratę.

Hedging

Kontrakty terminowe są instrumentami finansowymi pozwalającymi na zabezpieczenie się przed ryzykiem spadków lub wzrostów cen aktywów (ang. hedging). Zajęcie odpowiedniej pozycji pozwala ustalić cenę zakupu lub sprzedaż danego aktywa w określonej przyszłości. Kontrakty terminowe wykorzystują więc firmy lub osoby planujące zakup lub sprzedaż określonych towarów w przyszłości lub operujące na rynku finansowym. Na przykład producent złota, aby zabezpieczyć się przed stratą z powodu ewentualnych spadków cen, sprzedaje kontrakty na złoto. Zysk na pozycji w kontrakcie terminowym, jaki ujawni się z przypadku spadku ceny złota zrekompensuje mu stratę, jaką poniesie w związku z dekoniunkturą na rynku złota W innej sytuacji jest jubiler, który chce uniknąć skutku wzrostu ceny złota. Ten winien zająć długą pozycję na rynku kontraktów na złoto.

Arbitraż

Ta strategia polega na jednoczesnym zajmowaniu i zamykaniu przeciwstawnych pozycji w aktywach bazowych i kontrakcie terminowym. Różnice wyceny aktywów i kontraktów stanowią o zysku z inwestycji. Nie zawsze istnieją warunki rynkowe dla zastosowania takiej strategii. Transakcja arbitrażowa przynosi niewielkie zyski, jednak jest ona pozbawiona ryzyka. Przykładem arbitrażu może być jednoczesny zakup 5.000 uncji srebra oraz sprzedaż kontraktu terminowego na taką samą ilość srebra.

Kontrakty vs. złoto

Kontrakty terminowe są ważnymi instrumentami finansowymi, pozwalającymi zarabiać na zmianach cen różnych aktywów, bez względu na to, czy wzrastają lub czy spadają. Przedsiębiorstwa mogą je wykorzystać w celu zabezpieczenia przed ryzykiem finansowym.

Nie są to jednak instrumenty odpowiednie dla osób nie mających zamiaru podejmowania dużego ryzyka, bowiem spekulowanie na rynku kontraktów terminowych może przynieść duże straty ze względu na dźwignię finansową. Aby inwestować na rynku terminowym należy posiadać dużą wiedzę, doświadczenie i narzędzia analityczne. To czasochłonne i stresujące zajęcie, któremu niewiele osób może sprostać.

Dlatego zamiast grać na kontraktach terminowych lepiej inwestować w aktywa na rynku dóbr rzeczywistych, kupując np. złote lub srebrne sztabki i monety. Ich wartość wzrasta lub spada o tyle, o ile zmieniła się cena rynkowa. Nigdy nie wygasają, w przeciwieństwie do kontraktów terminowych, więc zawsze mają wartość i można nimi dowolnie dysponować. I co istotne, złoto jak też srebro jest w postaci materialnej, co oznacza posiadanie realnego aktywa.

fot. pixabay.com

Pobierz bezpłatny poradnik
Przekaż dalej

O autorze

Ekspert ds. rynku metali szlachetnych Mennicy Wrocławskiej Grupa Goldenmark. Wcześniej pracował w renomowanych instytucjach finansowych, jak m.in.: Centrum Operacji Kapitałowych Banku Handlowego w Warszawie, Expandia Finance Polska, PZU Życie, Warszawskiej Giełdzie Towarowej, Investors TFI, zajmując w nich stanowiska od specjalisty do członka zarządu. Posiada bogaty dorobek publicystyczny w zakresie funkcjonowania rynku kapitałowego, instrumentów finansowych, inwestycji alternatywnych, analiz i zarządzania aktywami. Autor raportów i komentarzy ekonomicznych. Publikował w takich czasopismach, jak m.in.: Forbes, Bank, Polish Market, Rzeczpospolita, Gazeta Finansowa, Kurier Finansowy, Rynki Zagraniczne, CEO, CFO, Businessman.pl, Gazeta Prawna, Gazeta Wyborcza oraz internetowych portalach finansowych.

Odpowiedz

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.