Najnowsza historia cen złota

0

Dla nas, żyjących w XXI wieku, naturalne jest, że kurs złota ulega pewnym zmianom. Jednak przez niemal cała historię nie sposób było mówić o kursie złota wyrażonym w pieniądzach. Złoto było pieniądzem.

Złoty pieniądz

O „cenie złota”, przynajmniej tej wyrażonej w dolarach, możemy mówić tak naprawdę od 1973 r., kiedy ostatecznie zawalił się powojenny ład gospodarczy, nazywany „Systemem Bretton Woods”, od nazwy miejsca, w którym w 1944 r. alianci ustalili zasady powojennej międzynarodowej gospodarki.

Przez wieki na świecie panowała konkurencja walutowa, a wartość pieniądza określała ilość i jakość zawartego w monecie kruszcu. Nawet kiedy państwa produkowały własną walutę papierową, robiły to w odniesieniu do wartości złota lub srebra.

Koniec XIX w. to dominacja systemu waluty złotej lub bimetalicznej. Państwa emitowały własne waluty, a każda była wymienialna na żądanie na określoną ilość złota lub złota i srebra. Ze względu na wzajemną zmienność wartości obu kruszców, stabilniejsze były systemy waluty złotej, które wkrótce wyparły systemy bimetaliczne.

W 1900 r. Stany Zjednoczone uchwaliły Ustawę o Standardzie Złota (Gold Standard Act), która określała wartość dolara na 1,505 g. złota, co sprawiało, że uncja trojańska (ok. 31,1 g.) złota była równoważna $ 20,67.

Święta w apartamencie od 260 zł/doba (4 os.) - SPRAWDŹ

 

Jeszcze wcześniej na system złoty przeszła Europa, na czele z Łacińską Unią Monetarną, która zawiesiła system bimetaliczny już w 1878 r. Przypomnę pokrótce, że w ramach tego porozumienia niektóre państwa Europy Zachodniej i Południowej emitowały własną walutę, ale każda jednostka (np. 1 lir włoski czy 1 frank francuski) warta była tyle samo, tzn. 0,290322 g. złota.

Ostateczny kres europejskiemu systemowi waluty złotej przyniosła I wojna światowa, kiedy to państwa emitowały na potęgę papierowy pieniądz, by zapłacić robotnikom w fabrykach broni i żołnierzom na frontach. Z kolei złoto obowiązywało w transakcjach międzynarodowych, więc nagle kruszec trzymany w rezerwie pojawił się na rynku. Spowodowało to spektakularną powojenną inflację, która w Niemczech czy Polsce przybrała rozmiary hiperinflacji.

W dwudziestoleciu międzywojennym niektóre państwa próbowały wrócić do częściowej wymienności walut na złoto. Wśród nich była Polska, która po reformach Władysława Grabskiego oparła złotówkę na złocie i walutach zagranicznych, ale państwo i tak nie było stać na zapewnienie pełnej wymienności, choć oficjalny kurs 1 zł = 0,2903 g. złota utrzymał się do II wojny światowej.

Jedynym krajem, który utrzymał pełną wymienialność były Stany Zjednoczone, gdzie cena pozostawała bez zmian na poziomie $ 20,67 za uncję.

Wielki Kryzys i Breton Woods

W 1929 r. zaczął się największy kryzys ekonomiczny w historii świata. Nie będziemy teraz wchodzić w jego mechanizmy, ale jednym z działań administracji prezydenta Franklina Roosevelta było Rozporządzenie Wykonawcze 6102. Rząd USA skonfiskował obywatelom całe złoto, jednocześnie zdewaluował dolara do poziomu $ 35 na uncję złota, czyli 0,888 g. złota na dolara.

II wojna światowa to kolejny kryzys finansowy o podobnych mechanizmach jak podczas pierwszej Wielkiej Wojny dwadzieścia lat wcześniej. Powojenny ład zwycięzcy ustalili w Bretton Woods. Dolar stał się główną walutą świata, w pełni wymienialną na złoto w ustalonym przez Roosevelta w 1933 r. parytecie. Wartość pozostałych walut wyznaczały ich relacje do dolara, a rządy z przyczyn politycznych starały się, by zmienność kursów pozostawała jak najmniejsza. To prowadziło do potężnych zaburzeń w bilansach płatniczych i problemów w polityce monetarnej.

Od 1968 do 1971 r. rząd USA dość często zmieniał kurs złota do dolara. Złożyły się na to koszty wojny w Wietnamie oraz potężny kryzys gospodarczy, wywołany kryzysem naftowym. W efekcie doszło do stagflacji, czyli dużej inflacji połączonej z brakiem wzrostu gospodarczego. W obiegu pojawiło się tak dużo dolarów, że ich pełna wymienność na złoto stała się niemożliwa i 15 sierpnia 1971 r. została zawieszona przy cenie uncji złota $ 42,22. Ostateczny kres systemu z Bretton Woods przyniosło uwolnienie kursu dolara w 1973 r. i uniezależnienie go od złota.

Dopiero od 1973 r. możemy mówić o cenie złota wyrażonej w dolarach. Co prawda można znaleźć wykresy cen złota sięgające znacznie dalej, nawet do początków XX w. Jednak te wykresy, prowadzone w cenach nominalnych, do lat 70. XX wieku przypominają prostą linię. Jeśli są wykresami uwzględniającymi inflację, to do końca systemu Breton Woods pokazują po prostu wykres inflacji w USA, poza kilkoma wspomnianymi wyżej przypadkami zmian parytetu złota do dolara.

Wolny kurs złota

Po uwolnieniu kursu złota, jak można się było spodziewać, wystrzelił on błyskawicznie w górę. Pod koniec 1974 r. osiągnął on ponad $ 183. Nietrudno było to przewidzieć. Trwająca stagflacja, kryzys gospodarczy i finansowy, gwałtowny wzrost cen ropy naftowej i wojna Yom Kippur na Bliskim Wschodzie spowodowały paniczną ucieczkę do złota jako jedynej bezpiecznej przystani finansowej.

Rok 1976 przyniósł sporą korektę, gdy ceny w ciągu pół roku spadły poniżej $ 110. Jednak sytuacja na świecie wciąż nie była spokojna i w drugiej połowie roku korekta się zakończyła, a ceny wystrzeliły w górę w oszołamiającym tempie. Nie pomogły nawet działania Międzynarodowego Funduszu Walutowego, który w latach 1976-1980 sprzedał na rynku 1/6 swoich rezerw złota.

W 1979 r. w Iranie wybuchła rewolucja ajatollaha Chomeiniego, która wywołała drugi kryzys naftowy, co pchnęło ceny na nowe, rekordowe poziomy. W styczniu 1980 r. osiągnęły one $ 678. We wrześniu 1980 r. złoto kosztowało jeszcze $ 675, ale Reganomika spowodowała znaczącą poprawę sytuacji gospodarczej w USA.

Rekordowo niskie stopy procentowe zachęcały do przerzucania środków na rynek kapitałowy, a brak poważniejszych problemów gospodarczych i geopolitycznych uspokajał nastroje. Pod wpływem upadku komunizmu amerykański politolog Francis Fukuyama napisał nawet książkę „Koniec Historii”, w której przewidywał, że teraz nastał kres wielkich wydarzeń historycznych, a cały świat stopniowo będzie przyjmował demokratyczno-liberalny model zachodni. Jakże się mylił.

Niemniej jednak te dwie dekady fałszywego hurraoptymizmu spowodowały stagnację cen złota, które poruszały się mniej więcej w przedziale $ 300-400. W czerwcu 1999 r. złoto kosztowało zaledwie $ 256 za uncję. Jednak ci, którzy zaufali złotu, mieli rację.

XXI wiek

Sygnałem do nowej zwyżki cen złota stał się przełom tysiącleci i tzw. Kryzys Dot-comów, kiedy to pęknięcie bańki na akcjach firm internetowych w USA wywołało kryzys finansowy. 11 września 2001 r. arabska organizacja terrorystyczna Al-Kaida dokonała zamachów na World Trade Center, a prezydent George W. Bush ogłosił wojnę z terroryzmem. W jej trakcie USA m.in. najechały Afganistan i Irak, skąd mimo prób wciąż nie udaje im się do końca wycofać.

Wyzwania nowego millenium spektakularnie obaliły twierdzenia Fukuyamy i na nowo wznieciło niepokój o losy świata i światowej gospodarki. Nawet stosunkowo niezły wzrost gospodarczy w latach 2002-2008 nie zahamował wzrostu cen złota. Gwałtownie rosnące wydatki zbrojeniowe USA, które wywołały potężny deficyt budżetowy oraz czynniki spekulacyjne windowały kurs.

W maju 2006 r. cena sięgnęła $ 675,a wówczas przyszedł kolejny wstrząs. W 2007 r. wybuchł kryzys hipoteczny na rynku amerykańskim, a inwestorzy zaczęli uciekać z tonącego rynku nieruchomości i akcji do bezpiecznej, złotej przystani. W marcu 2008 r. uncja złota kosztowała $ 968, ale sytuacja zaczęła się nieco uspokajać, na giełdach pojawiły się wzrosty i cena tak szybko jak wzrosła, poleciała w dół, sięgając w październiku $ 731.

Jednak we wrześniu 2008 r. upadłość ogłosił jeden z największych banków inwestycyjnych w Stanach, Lehmann Brothers. To wywołało ogromny szok i drugą falę kryzysu, która pchnęła ceny złota na nowe szczyty, choć psychologiczna bariera $ 2000 za uncję nie została przekroczona. 5 października 2011 r. osiągnęły szczyt na poziomie $ 1902,30.

Od tego czasu ceny spadły. Krytyczny pod tym względem był zwłaszcza rok 2013, kiedy na wiosnę ceny spadły z poziomu ok. $ 1600 do ok. $ 1200. Od tego czasu kurs porusza się mniej więcej w przedziale $ 1200-1400, choć w tym roku osunął się nieco pod tą dolną granicę.

Jak dalej będą kształtowały się ceny złota? Oczywiście tego nikt nie przewidzi w krótkim i średnim terminie. W długim, jak zawsze, pozostaje receptą na niespokojne czasy.

Pobierz bezpłatny poradnik
Przekaż dalej

O autorze

Z wykształcenia politolog, z zawodu specjalista od promocji i marketingu on-line. W wolnych chwilach prowadzi największy w Polsce blog o futbolu amerykańskim. Finansami i oszczędzaniem pasjonuje się nie mniej niż sportem a rynkiem złota i numizmatyką zajmuje się od wielu lat w teorii i praktyce.

Odpowiedz

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.